Nhiều cha mẹ lo lắng sau một lần cân ở trạm y tế. Nhưng cách đọc thông tin về tăng trưởng khác với cách đọc một con số đơn lẻ, và hiểu điều này giúp bớt rất nhiều lo lắng không cần thiết.
Biểu đồ tăng trưởng cho biết gì
- Vị trí của trẻ so với các trẻ cùng tuổi và giới
- Xu hướng phát triển theo thời gian
- Cả cân nặng, chiều cao và tỷ lệ giữa hai thứ
- Là công cụ theo dõi chứ không phải chẩn đoán
- Cần được đọc cùng với khám lâm sàng
Điểm quan trọng nhất là nó cho thấy xu hướng, và một điểm đơn lẻ không có xu hướng nào.
Vì sao xu hướng quan trọng hơn vị trí
- Luôn có trẻ ở phần thấp của phân bố
- Điều đó không tự động có nghĩa là có vấn đề
- Trẻ đi đều trên một đường thấp thường ổn
- Trẻ đang tụt qua nhiều đường mới đáng chú ý
- Hướng đi quan trọng hơn điểm xuất phát
Một trẻ luôn nhỏ hơn bạn cùng lớp nhưng lớn đều đặn thường ít đáng lo hơn trẻ vốn to mà đang chững lại.
Những dấu hiệu đáng chú ý trên biểu đồ
- Đường đang đi đều bỗng chững lại
- Đường đi xuống
- Tụt qua nhiều đường trong thời gian ngắn
- Cân nặng và chiều cao không tương xứng
- Chiều cao chững lại là dấu hiệu nặng hơn
Chiều cao thường được bảo vệ lâu hơn cân nặng, nên chững chiều cao gợi ý vấn đề đã kéo dài.
Dao động bình thường
- Trẻ có giai đoạn lớn nhanh và giai đoạn chậm
- Sau khi ốm thường sụt rồi bắt kịp lại
- Giai đoạn tập đi thường chậm tăng cân
- Cân ở các nơi khác nhau có sai số
- Một lần đo bất thường cần được kiểm tra lại
Trẻ vừa ốm dậy thường sụt cân rồi ăn bù và bắt kịp trong vài tuần, đó là hiện tượng bình thường.
Đo cho đúng
- Cùng loại cân nếu có thể
- Trẻ nhỏ cân không mặc quần áo hoặc trừ trọng lượng quần áo
- Đo chiều cao đúng tư thế
- Ghi lại ngày đo
- Sai số đo dễ tạo ra báo động giả
Rất nhiều lo lắng bắt nguồn từ việc so hai lần đo ở hai nơi khác nhau với hai cách đo khác nhau.
Yếu tố di truyền
- Chiều cao và thể trạng cha mẹ có ảnh hưởng
- Gia đình người nhỏ thì con thường nhỏ
- Cần được tính tới khi đánh giá
- Bác sĩ có thể tham khảo chiều cao cha mẹ
- Không phải mọi trẻ đều cần ở mức trung bình
Kỳ vọng con phải ở mức trung bình trong khi cả nhà đều nhỏ người là kỳ vọng không thực tế.
Khi nào cần trao đổi với bác sĩ
- Đường tăng trưởng chững hoặc đi xuống
- Trẻ không tăng cân trong thời gian dài
- Kèm theo các triệu chứng khác
- Trẻ mệt mỏi, kém hoạt bát
- Chậm đạt các mốc phát triển
- Cha mẹ thấy lo lắng
Điểm cuối cũng là lý do chính đáng: được giải thích và yên tâm cũng là một kết quả có giá trị.
Những gì bác sĩ sẽ xem xét
- Toàn bộ biểu đồ theo thời gian
- Khám toàn diện
- Chế độ ăn thực tế của trẻ
- Các mốc phát triển
- Tiền sử bệnh và tiền sử gia đình
- Xét nghiệm nếu cần
Mang theo sổ theo dõi có đầy đủ các lần đo trước giúp bác sĩ thấy được bức tranh mà một lần khám không cho thấy.
Không nên so sánh giữa các trẻ
- Mỗi trẻ có nhịp phát triển riêng
- So sánh gây lo lắng không cần thiết
- Cũng dễ dẫn tới ép ăn
- Biểu đồ của chính trẻ đó mới có ý nghĩa
- Trẻ cảm nhận được sự so sánh
Trẻ nghe người lớn so sánh mình với anh em hoặc bạn bè thường ghi nhớ điều đó rất lâu.
Những gì cha mẹ có thể làm
- Ghi lại các lần cân đo
- Đưa trẻ khám định kỳ theo lịch
- Quan sát mức độ hoạt bát của trẻ
- Bảo đảm bữa ăn đủ chất
- Không ép ăn
- Nêu lo lắng với bác sĩ thay vì tự tra cứu
Mức độ hoạt bát và vui vẻ của trẻ là thông tin quan trọng không kém con số trên cân.
Về việc tự tra cứu
- Dễ dẫn tới lo lắng quá mức
- Thông tin trên mạng không tính tới bối cảnh cụ thể
- Các trường hợp nặng được nói tới nhiều hơn
- Bác sĩ nhi khoa là nguồn đáng tin
- Đặt câu hỏi cụ thể khi đi khám
Chuẩn bị sẵn vài câu hỏi trước khi đi khám giúp tận dụng được thời gian gặp bác sĩ.
Cách nghĩ cân bằng
- Biểu đồ là công cụ theo dõi hữu ích
- Xu hướng quan trọng hơn vị trí
- Một lần đo không đủ để kết luận
- Trẻ nhỏ mà khoẻ mạnh và hoạt bát thường ổn
- Khi lo lắng thì đi khám thay vì đoán
Mục đích của biểu đồ là phát hiện sớm vấn đề chứ không phải để xếp hạng trẻ, và cách dùng nó nên phản ánh điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Con tôi ở dưới đường trung bình có phải là có vấn đề không?
Không nhất thiết. Luôn có trẻ nằm ở phần thấp của phân bố mà vẫn khoẻ mạnh. Điều quan trọng là đường tăng trưởng có đi đều hay không.
Dấu hiệu nào đáng lo hơn?
Khi đường tăng trưởng đang đi đều bỗng chững lại hoặc đi xuống, hoặc khi trẻ tụt qua nhiều đường trên biểu đồ trong thời gian ngắn.
Nên cân đo cho trẻ bao lâu một lần?
Theo lịch khám định kỳ của bác sĩ nhi khoa. Cân quá thường xuyên ở nhà thường gây lo lắng không cần thiết vì dao động ngắn hạn là bình thường.
Có nên so con mình với con nhà khác không?
Không có nhiều ý nghĩa. Trẻ phát triển theo nhịp riêng, và biểu đồ tăng trưởng của chính trẻ đó qua thời gian mới là thông tin đáng tin.