Bữa ăn của nhiều gia đình có trẻ nhỏ là một cuộc thương lượng kéo dài. Hiểu vì sao trẻ từ chối giúp cha mẹ phản ứng theo cách có hiệu quả thay vì làm tình hình xấu đi.
Vì sao trẻ từ chối món mới
- Là giai đoạn phát triển bình thường
- Thường bắt đầu ở tuổi tập đi
- Có ý nghĩa bảo vệ trong tự nhiên
- Đúng lúc trẻ bắt đầu tự đi và tự cho vào miệng
- Giảm dần theo thời gian
Thời điểm xuất hiện của giai đoạn này trùng với lúc trẻ bắt đầu khám phá thế giới một mình, và điều đó không ngẫu nhiên.
Trẻ cảm nhận vị khác người lớn
- Nhạy hơn với vị đắng
- Nhiều loại rau có vị đắng nhẹ
- Người lớn không còn cảm nhận rõ
- Nên nghĩ trẻ làm nũng
- Nhưng trẻ thật sự nếm thấy khác
Khi trẻ nói rau này đắng, chúng đang mô tả trải nghiệm thật chứ không phóng đại.
Yếu tố kết cấu
- Một số trẻ nhạy cảm với kết cấu nhất định
- Từ chối món nhớt, món có hạt, món lẫn lộn
- Không liên quan tới vị
- Đổi cách chế biến có thể giải quyết
- Đây là phản ứng thật chứ không phải bướng
Cùng một nguyên liệu nấu theo cách khác đôi khi được chấp nhận ngay, nên thử đổi cách chế biến trước khi kết luận.
Cần bao nhiêu lần tiếp xúc
- Thường nhiều hơn cha mẹ tưởng
- Có khi cần trên mười lần
- Mỗi lần chỉ cần lượng rất nhỏ
- Không cần trẻ phải ăn hết
- Chỉ cần có mặt trên bàn và được nhìn thấy
Bỏ cuộc sau hai ba lần là lý do phổ biến nhất khiến một món bị loại khỏi thực đơn vĩnh viễn.
Những gì có hiệu quả
- Cho tiếp xúc nhiều lần với lượng nhỏ
- Để trẻ thấy người lớn ăn cùng món
- Cho trẻ tham gia chuẩn bị
- Bày món hấp dẫn về hình thức
- Cho trẻ tự lấy phần của mình
- Giữ không khí bữa ăn nhẹ nhàng
Trẻ được tự xúc lấy món vào bát thường ăn nhiều hơn so với khi bị đút.
Những gì phản tác dụng
- Ép ăn
- Dùng món ngọt làm phần thưởng cho việc ăn rau
- Doạ nạt hoặc mặc cả
- Nấu món riêng mỗi khi trẻ từ chối
- Bình luận về việc trẻ ăn ít
- Biến bữa ăn thành cuộc đấu tranh
Dùng bánh kẹo thưởng cho việc ăn rau vô tình dạy trẻ rằng rau là thứ phải chịu đựng còn bánh là phần thưởng.
Phân chia trách nhiệm
- Người lớn quyết định ăn gì, ở đâu và khi nào
- Trẻ quyết định ăn bao nhiêu và có ăn hay không
- Nguyên tắc này giảm rất nhiều xung đột
- Người lớn giữ vai trò của mình
- Không lấn sang phần của trẻ
Nguyên tắc phân chia này là cách tiếp cận được nhiều chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa khuyến nghị.
Bữa ăn có cấu trúc
- Giờ ăn cố định
- Không cho ăn vặt sát bữa
- Không cho uống nhiều sữa hoặc nước trước bữa
- Ngồi vào bàn cùng gia đình
- Thời lượng bữa vừa phải
Trẻ uống nhiều sữa suốt ngày thường không đói vào giờ ăn, và đó là nguyên nhân rất thường gặp.
Khi trẻ chỉ ăn vài món
- Vẫn dọn món đó cùng với món khác
- Không nấu riêng hoàn toàn
- Thử biến tấu nhẹ từ món trẻ thích
- Kiên nhẫn qua nhiều tuần
- Đánh giá tổng thể chế độ ăn trong tuần chứ không từng bữa
Một bữa trẻ ăn ít không quan trọng bằng việc trong cả tuần trẻ có nhận đủ các nhóm chất hay không.
Bữa phụ cho trẻ nhẹ cân
- Chọn món giàu dinh dưỡng chứ không chỉ no bụng
- Sữa chua, phô mai, chuối, bánh mì phết bơ
- Cách bữa chính đủ xa
- Không thay thế bữa chính
- Đặt vào lịch cố định
Bữa phụ quá sát bữa chính làm trẻ không đói vào giờ ăn và tạo thành vòng lặp.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Chế độ ăn quá hẹp gây lo ngại dinh dưỡng
- Trẻ chậm tăng trưởng
- Trẻ sụt cân
- Bữa ăn gây căng thẳng lớn cho cả nhà
- Kèm lo ngại khác về phát triển
- Trẻ nôn hoặc sặc khi ăn
Nôn hoặc sặc thường xuyên khi ăn là dấu hiệu cần được đánh giá chứ không phải vấn đề hành vi.
Chăm sóc chính người chăm sóc
- Bữa ăn với trẻ kén ăn rất mệt
- Cha mẹ căng thẳng thì bữa ăn căng thẳng
- Chia sẻ việc cho ăn giữa các thành viên
- Không tự trách khi mất bình tĩnh
- Nhớ rằng đây là giai đoạn sẽ qua
Phần lớn trẻ kén ăn mở rộng khẩu vị dần khi lớn lên, và biết điều đó giúp cha mẹ kiên nhẫn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ kén ăn có phải là bất thường không?
Giai đoạn từ chối món mới rất phổ biến, thường bắt đầu ở tuổi tập đi và giảm dần. Nó có ý nghĩa bảo vệ trong tự nhiên chứ không phải hành vi chống đối.
Cần cho trẻ thử món mới bao nhiêu lần?
Thường cần nhiều lần hơn cha mẹ tưởng, có khi trên mười lần tiếp xúc. Bỏ cuộc sau hai ba lần là quá sớm.
Ép ăn có hiệu quả không?
Thường phản tác dụng. Nó làm tăng ác cảm với món đó và với cả bữa ăn nói chung, và có thể để lại ảnh hưởng lâu dài.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn?
Khi chế độ ăn quá hẹp gây lo ngại về dinh dưỡng, khi trẻ chậm tăng trưởng, khi bữa ăn gây căng thẳng lớn cho cả nhà, hoặc khi kèm lo ngại khác về phát triển.