Sút cân khi đang có bệnh mạn tính

Khi đang điều trị một bệnh mạn tính, việc ăn uống dễ bị coi là chuyện phụ so với thuốc men và các thủ thuật. Nhưng tình trạng dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả điều trị.

Vì sao bệnh mạn tính gây sút cân

• Quá trình viêm làm tăng tiêu hao
• Giảm cảm giác thèm ăn
• Thuốc ảnh hưởng tới ăn uống
• Khó khăn trong việc chuẩn bị bữa ăn
• Đôi khi kèm vấn đề tiêu hoá
• Nhiều cơ chế cùng tác động

Vì nhiều cơ chế cùng lúc, việc chỉ giải quyết một mặt thường không đủ.

Vì sao cân nặng quan trọng với người bệnh

• Ảnh hưởng tới khả năng chịu đựng điều trị
• Ảnh hưởng tới tốc độ hồi phục
• Ảnh hưởng tới nguy cơ biến chứng
• Ảnh hưởng tới chất lượng sống
• Là một phần của kế hoạch điều trị

Ở nhiều bệnh, tình trạng dinh dưỡng là yếu tố tiên lượng độc lập chứ không chỉ là hệ quả của bệnh.

Mất khối cơ trong bệnh mạn tính

• Xảy ra nhanh hơn ở người bệnh
• Nằm nhiều làm mất cơ rất nhanh
• Quá trình viêm cũng góp phần
• Ảnh hưởng tới khả năng sinh hoạt
• Khó lấy lại hơn là giữ

Mỗi ngày nằm liệt giường gây mất cơ đáng kể, và điều đó giải thích vì sao vận động sớm được khuyến khích.

Nguyên tắc dinh dưỡng chung

• Đủ năng lượng để không tiếp tục sút
• Đủ đạm để giữ khối cơ
• Chia nhỏ nhiều bữa
• Chọn món dễ ăn và giàu dinh dưỡng
• Không bỏ bữa dù không thấy đói

Những nguyên tắc này là nền chung nhưng vẫn phải điều chỉnh theo yêu cầu riêng của từng bệnh.

Khi bệnh có yêu cầu dinh dưỡng riêng

• Bệnh thận có yêu cầu về đạm và một số chất
• Đái tháo đường có yêu cầu về tinh bột
• Bệnh gan có yêu cầu riêng
• Không áp dụng lời khuyên chung
• Cần được tư vấn cụ thể

Lời khuyên tăng đạm phổ biến không áp dụng được cho người có bệnh thận, nên tư vấn riêng là bắt buộc.

Khi thuốc ảnh hưởng tới ăn uống

• Buồn nôn, khô miệng, thay đổi vị giác
• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ
• Có thể điều chỉnh thời điểm uống
• Có thể có biện pháp hỗ trợ
• Không tự ngừng thuốc

Nhiều tác dụng phụ ảnh hưởng tới ăn uống có cách xử lý, nhưng chỉ khi người bệnh nêu ra.

Chiến lược khi chán ăn

• Ăn theo lịch thay vì theo cảm giác
• Phần nhỏ và bày đẹp mắt
• Món nguội ít mùi hơn
• Đồ uống dinh dưỡng khi ăn đặc khó
• Tăng mật độ mỗi miếng

Với người ăn được rất ít, việc mỗi miếng mang nhiều dinh dưỡng trở nên quan trọng hơn tổng thể tích.

Vận động trong khả năng

• Giúp giữ khối cơ
• Cũng kích thích cảm giác thèm ăn
• Mức độ theo hướng dẫn của bác sĩ
• Ngay cả vận động tại giường cũng có ích
• Tránh nằm liệt hoàn toàn khi không cần

Các bài vận động tại giường có vẻ nhỏ nhặt nhưng chúng làm chậm đáng kể quá trình mất cơ.

Theo dõi tình trạng dinh dưỡng

• Cân định kỳ và ghi lại
• Ghi lượng ăn thực tế
• Báo với bác sĩ khi có xu hướng giảm
• Không chờ tới khi sút nhiều
• Can thiệp sớm dễ hơn

Xu hướng giảm đều đặn đáng lo hơn một lần sụt nhiều rồi ổn định lại.

Về hỗ trợ dinh dưỡng chuyên biệt

• Có các sản phẩm dinh dưỡng đường uống
• Dùng theo chỉ định và có theo dõi
• Bổ sung cho bữa ăn chứ không thay thế
• Có các hình thức khác cho trường hợp nặng
• Đều cần được chuyên môn quyết định

Các sản phẩm này có vai trò thật trong điều trị, nhưng chúng cần được dùng đúng chỉ định.

Trao đổi với nhóm điều trị

• Nêu vấn đề ăn uống trong mỗi lần khám
• Không coi đó là chuyện phụ
• Hỏi về tư vấn dinh dưỡng
• Mang theo ghi chép về cân nặng và ăn uống
• Hỏi về những gì nên và không nên ăn

Vấn đề dinh dưỡng thường không được nêu ra trong buổi khám vì cả hai bên đều tập trung vào thuốc và xét nghiệm.

Vai trò của người nhà

• Quan sát và ghi lại
• Chuẩn bị món phù hợp
• Ăn cùng khi có thể
• Không ép ăn
• Nêu vấn đề với nhóm điều trị

Người nhà thường là người duy nhất biết người bệnh thật sự ăn được bao nhiêu mỗi ngày.

Cách nghĩ đúng

• Dinh dưỡng là một phần của điều trị
• Giữ cân nặng ảnh hưởng tới kết quả
• Can thiệp sớm dễ hơn nhiều
• Cần phù hợp với bệnh cụ thể
• Luôn trao đổi với chuyên môn

Coi việc ăn uống là một phần của phác đồ chứ không phải chuyện bên lề thay đổi cách cả gia đình tiếp cận.

Câu hỏi thường gặp