Những rào cản ăn uống của người cao tuổi

Khi một người cao tuổi ăn kém đi, người nhà thường nghĩ tới bệnh nặng. Nhưng phần lớn nguyên nhân là những thứ rất đời thường mà ít ai hỏi tới.

Vấn đề răng miệng

• Đau răng làm ngại nhai
• Răng giả không vừa gây đau khi ăn
• Bệnh nướu
• Nhiễm nấm miệng
• Là nguyên nhân rất phổ biến và dễ xử lý

Đây là nhóm nên được kiểm tra đầu tiên vì nó vừa phổ biến vừa giải quyết được tương đối nhanh.

Khô miệng

• Làm giảm cảm nhận vị
• Làm thức ăn khó nuốt
• Nhiều loại thuốc gây khô miệng
• Uống nước trong bữa giúp phần nào
• Món có nước sốt dễ ăn hơn

Nước bọt cần thiết để hoà tan các chất tạo vị, nên khô miệng làm món ăn trở nên nhạt nhẽo thật sự.

Giảm khứu giác và vị giác

• Cả hai đều giảm theo tuổi
• Khứu giác giảm nhiều hơn
• Món ăn trở nên nhạt nhẽo
• Dẫn tới nêm mặn hoặc ngọt hơn
• Cũng làm mất khả năng nhận biết thức ăn hỏng

Điểm cuối là vấn đề an toàn thật và cần được bù bằng việc ghi ngày và dựa vào hạn dùng.

Cách tăng hương vị an toàn

• Dùng thảo mộc và gia vị thơm
• Thêm chút chua từ chanh hoặc giấm
• Tăng vị umami từ nấm, cà chua
• Chú ý nhiệt độ khi phục vụ
• Đa dạng kết cấu trong bữa

Các cách này tăng hương vị qua đường khứu giác và các vị khác mà không phải tăng muối.

Khó nhai và khó nuốt

• Cơ nhai yếu đi
• Phản xạ nuốt chậm hơn
• Dễ sặc khi ăn
• Dẫn tới né tránh nhiều loại thức ăn
• Khó nuốt mới xuất hiện cần được khám

Khó nuốt không nên được xử lý bằng cách tự đổi sang toàn đồ lỏng mà cần được đánh giá chuyên môn.

Khó khăn trong việc nấu ăn

• Đứng lâu mệt
• Cầm nắm khó khăn
• Ngại dùng bếp vì sợ quên tắt
• Nhìn kém khó thao tác
• Dẫn tới nấu qua loa hoặc bỏ bữa

Người ngại dùng bếp vì sợ quên tắt thường chuyển sang ăn đồ nguội và đồ khô, làm dinh dưỡng giảm hẳn.

Khó khăn trong việc đi chợ

• Đi lại khó khăn
• Xách nặng không nổi
• Đi chợ thưa hơn nên ít đồ tươi
• Dẫn tới chế độ ăn đơn điệu
• Có thể nhờ người nhà hoặc đặt hàng

Chỉ cần có người mua giúp thực phẩm tươi mỗi tuần một lần đã cải thiện đáng kể chất lượng bữa ăn.

Ăn một mình

• Người ăn một mình thường ăn ít hơn
• Bữa ăn qua loa hơn
• Không có động lực nấu nướng
• Sau khi mất bạn đời thì rõ nhất
• Ăn cùng người khác có tác dụng rõ

Chỉ cần vài bữa ăn cùng người khác trong tuần cũng đã thay đổi đáng kể lượng ăn của người sống một mình.

Thuốc đang dùng

• Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc
• Nhiều thuốc ảnh hưởng tới thèm ăn
• Gây khô miệng, buồn nôn hoặc đổi vị
• Nên được rà soát định kỳ
• Không tự ngừng thuốc

Rà soát lại toàn bộ thuốc mỗi khi tình trạng ăn uống thay đổi là việc nên trở thành thói quen.

Trầm cảm và cô đơn

• Rất phổ biến và thường bị bỏ qua
• Biểu hiện qua triệu chứng cơ thể nhiều hơn cảm xúc
• Chán ăn là dấu hiệu thường gặp
• Dễ bị nhầm với suy giảm nhận thức
• Cần được đánh giá và hỗ trợ

Người cao tuổi ít khi nói rằng mình buồn, nên ăn kém và rút lui là những dấu hiệu gián tiếp cần để ý.

Suy giảm trí nhớ

• Quên ăn hoặc quên là đã ăn
• Quên cách nấu món quen
• Bỏ quên thức ăn trong tủ lạnh
• Cần có người theo dõi
• Bữa ăn nên có cấu trúc và lịch cố định

Với người suy giảm trí nhớ, giờ ăn cố định và có người nhắc là biện pháp đơn giản mà hiệu quả.

Cách tìm ra rào cản

• Ngồi ăn cùng để quan sát
• Hỏi cụ thể về việc nhai và nuốt
• Kiểm tra tủ lạnh và bếp
• Hỏi họ tự thấy khó ở đâu
• Xem lại danh sách thuốc

Ngồi ăn cùng một bữa cho biết nhiều hơn mọi câu hỏi, vì nhiều khó khăn chỉ lộ ra khi quan sát trực tiếp.

Cách nghĩ thực tế

• Phần lớn rào cản rất đời thường
• Và phần lớn giải quyết được
• Cần hỏi tới thì mới biết
• Người cao tuổi thường không tự nêu
• Xử lý rào cản thường hiệu quả hơn ép ăn

Sửa một hàm răng giả không vừa có thể làm thay đổi tình trạng dinh dưỡng nhiều hơn mọi sản phẩm bổ sung.

Câu hỏi thường gặp