Không dung nạp thức ăn và những hiểu lầm quanh nó

Khi ăn xong thấy đầy bụng hoặc khó chịu, nhiều người kết luận rằng mình không hợp với món đó rồi bỏ hẳn. Sau vài năm, danh sách món phải kiêng dài ra và chế độ ăn nghèo đi rõ rệt.

Phân biệt dị ứng và không dung nạp

• Dị ứng liên quan tới phản ứng miễn dịch
• Có thể xảy ra với lượng rất nhỏ
• Triệu chứng thường nhanh và có thể nguy hiểm
• Không dung nạp liên quan tới tiêu hoá
• Phụ thuộc vào lượng ăn vào
• Ít khi nguy hiểm tính mạng

Sự phân biệt này quan trọng vì cách xử lý và mức độ nghiêm ngặt khi kiêng hoàn toàn khác nhau.

Dấu hiệu của dị ứng

• Nổi mề đay, ngứa
• Sưng môi, lưỡi hoặc mặt
• Khó thở hoặc khò khè
• Nôn, đau bụng dữ dội
• Xuất hiện nhanh sau khi ăn
• Cần cấp cứu nếu có khó thở hoặc sưng đường thở

Phản ứng dị ứng nặng là tình huống cấp cứu, nên người đã từng bị cần được hướng dẫn xử trí cụ thể.

Dấu hiệu của không dung nạp

• Đầy bụng, chướng hơi
• Đau bụng âm ỉ
• Đi ngoài phân lỏng
• Xuất hiện sau một khoảng thời gian chứ không ngay lập tức
• Mức độ phụ thuộc vào lượng ăn

Điểm cuối rất hữu ích: nếu ăn ít thì không sao mà ăn nhiều thì khó chịu, đó là kiểu hình của không dung nạp.

Trường hợp thường gặp nhất

• Không dung nạp đường sữa
• Khá phổ biến ở người trưởng thành
• Khả năng tiêu hoá đường sữa giảm theo tuổi ở nhiều người
• Mức độ khác nhau giữa các cá nhân
• Nhiều người vẫn dùng được lượng nhỏ

Điểm cuối quan trọng với người gầy: bỏ hẳn sữa làm mất một nguồn dinh dưỡng tốt trong khi lượng nhỏ có thể vẫn ổn.

Cách xử lý với không dung nạp đường sữa

• Thử lượng nhỏ và tăng dần
• Dùng cùng với bữa ăn dễ chịu hơn
• Các sản phẩm lên men thường dễ dung nạp hơn
• Có sản phẩm đã xử lý đường sữa
• Không cần bỏ hoàn toàn trong phần lớn trường hợp

Sữa chua và phô mai thường được dung nạp tốt hơn sữa tươi, nên chúng là lựa chọn thay thế hợp lý.

Vấn đề với việc tự kiêng hàng loạt

• Chế độ ăn nghèo nàn dần
• Nguy cơ thiếu chất, đặc biệt với người gầy
• Làm mờ bức tranh khi cần chẩn đoán
• Tạo lo lắng quanh việc ăn uống
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt xã hội

Với người đang cần tăng cân, việc thu hẹp danh sách món ăn được là bất lợi rõ ràng.

Vì sao dễ kết luận nhầm

• Triệu chứng tiêu hoá có nhiều nguyên nhân
• Cùng một bữa có nhiều thành phần
• Căng thẳng cũng gây triệu chứng tương tự
• Ăn quá nhiều hoặc quá nhanh cũng vậy
• Một lần trùng hợp dễ bị coi là quy luật

Rất nhiều trường hợp thủ phạm thật là ăn quá nhanh hoặc quá nhiều chứ không phải món cụ thể nào.

Nhật ký ăn uống

• Ghi những gì ăn và thời điểm
• Ghi triệu chứng và thời gian xuất hiện
• Ghi cả lượng ăn
• Ghi trong vài tuần
• Quy luật thường hiện ra rõ hơn trí nhớ

Ghi cả lượng là chi tiết quan trọng vì nhiều tình huống chỉ xuất hiện khi vượt một ngưỡng nhất định.

Cách thử loại trừ đúng

• Loại một nhóm thực phẩm trong thời gian nhất định
• Theo dõi triệu chứng
• Sau đó đưa lại vào và quan sát
• Nên làm dưới hướng dẫn chuyên môn
• Không loại nhiều nhóm cùng lúc

Loại nhiều nhóm cùng lúc làm ta không biết được nhóm nào là nguyên nhân, nên kết quả vô nghĩa.

Về các xét nghiệm được quảng cáo

• Nhiều loại không có cơ sở khoa học vững
• Thường trả về danh sách dài các món cần kiêng
• Dẫn tới kiêng khem không cần thiết
• Nên trao đổi với bác sĩ trước khi làm
• Có các xét nghiệm chính thống cho một số tình trạng cụ thể

Một kết quả trả về hàng chục món phải kiêng là dấu hiệu đáng nghi ngờ chứ không phải phát hiện quý.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng tiêu hoá kéo dài
• Kèm sút cân
• Có máu trong phân
• Thiếu máu
• Đã phải kiêng nhiều món mà vẫn không đỡ

Điểm cuối là dấu hiệu rõ rằng việc tự xử lý đã không hiệu quả và cần được đánh giá chuyên môn.

Cách tiếp cận với người gầy

• Ưu tiên giữ chế độ ăn đủ rộng
• Chỉ kiêng những gì thật sự cần
• Tìm món thay thế tương đương về dinh dưỡng
• Không để việc kiêng khem làm giảm tổng năng lượng
• Trao đổi với chuyên môn dinh dưỡng nếu phải kiêng nhiều

Mỗi món bị loại khỏi thực đơn đều cần được thay bằng thứ khác, nếu không thì tổng dinh dưỡng sẽ giảm.

Câu hỏi thường gặp