Ăn vào không đồng nghĩa với hấp thu được

Người ta hay nghĩ ăn bao nhiêu thì cơ thể nhận bấy nhiêu. Thực tế giữa hai việc đó là một chuỗi nhiều bước, và mỗi bước đều có thể là nơi mất mát.

Chuỗi các bước

• Nhai và trộn với nước bọt
• Dạ dày nghiền và xử lý bằng dịch vị
• Tuỵ tiết men tiêu hoá
• Mật giúp xử lý chất béo
• Ruột non hấp thu dưỡng chất
• Ruột già hấp thu nước và điện giải

Mỗi khâu phụ thuộc vào khâu trước, nên trục trặc ở đầu chuỗi làm các khâu sau phải gánh nặng hơn.

Khâu nhai

• Làm nhỏ thức ăn để tăng diện tích tiếp xúc
• Trộn với nước bọt bắt đầu quá trình tiêu hoá
• Ăn quá nhanh bỏ qua phần lớn công đoạn này
• Vấn đề răng miệng ảnh hưởng trực tiếp
• Đây là khâu duy nhất ta kiểm soát được có ý thức

Điểm cuối đáng chú ý: mọi khâu sau đó đều tự động, nên khâu nhai là chỗ duy nhất ta can thiệp được.

Khâu dạ dày

• Nghiền nhỏ thêm và trộn đều
• Dịch vị bắt đầu xử lý đạm
• Đưa thức ăn xuống ruột từ từ
• Tốc độ đưa xuống ảnh hưởng tới cảm giác no
• Vấn đề ở dạ dày gây đầy bụng và chán ăn

Thức ăn nằm lâu trong dạ dày gây cảm giác no kéo dài, làm giảm lượng ăn ở các bữa sau.

Vai trò của tuỵ

• Tiết các men tiêu hoá đạm, béo và tinh bột
• Thiếu men làm thức ăn không được xử lý đủ
• Đặc biệt ảnh hưởng tới tiêu hoá chất béo
• Biểu hiện qua phân nhiều mỡ
• Cần được chẩn đoán bởi chuyên khoa

Phân nhiều mỡ nổi trên mặt nước và khó dội trôi là dấu hiệu khá đặc trưng cần được nêu với bác sĩ.

Vai trò của mật

• Giúp nhũ hoá chất béo
• Cần thiết để hấp thu chất béo và một số vitamin
• Vấn đề về gan mật ảnh hưởng tới khâu này
• Có thể dẫn tới thiếu một số vitamin
• Thường kèm các dấu hiệu khác

Các vitamin tan trong dầu cần mật để được hấp thu, nên vấn đề ở đây kéo theo thiếu hụt rộng hơn.

Khâu hấp thu ở ruột non

• Là nơi phần lớn dưỡng chất đi vào cơ thể
• Bề mặt hấp thu rất lớn nhờ cấu trúc đặc biệt
• Tổn thương bề mặt làm giảm khả năng hấp thu
• Có thể do viêm hoặc do bệnh lý cụ thể
• Cần thăm dò chuyên khoa để xác định

Diện tích hấp thu lớn tạo ra dự trữ, nên tổn thương phải khá nhiều mới biểu hiện thành triệu chứng rõ.

Dấu hiệu gợi ý kém hấp thu

• Phân lỏng kéo dài
• Phân nhiều mỡ, nổi, khó dội trôi
• Mùi rất khó chịu
• Đầy bụng, chướng hơi
• Sút cân dù ăn đủ
• Dấu hiệu thiếu vi chất như thiếu máu

Sự kết hợp giữa ăn đủ và vẫn sút cân cùng với thay đổi phân là bộ dấu hiệu hướng tới nhóm này.

Hệ quả của kém hấp thu kéo dài

• Thiếu năng lượng dẫn tới sút cân
• Thiếu đạm ảnh hưởng tới khối cơ
• Thiếu vi chất với biểu hiện đa dạng
• Thiếu máu
• Ảnh hưởng tới xương
• Ở trẻ thì ảnh hưởng tới tăng trưởng

Ở trẻ em, kém hấp thu kéo dài ảnh hưởng tới cả chiều cao chứ không chỉ cân nặng.

Vì sao ăn nhiều mà vẫn thiếu

• Lượng ăn vào chỉ là một phần của câu chuyện
• Phần thật sự vào được cơ thể mới quan trọng
• Tăng lượng ăn không giải quyết được vấn đề hấp thu
• Cần tìm và xử lý nguyên nhân
• Tăng ăn khi chưa xử lý có khi làm nặng triệu chứng

Người kém hấp thu chất béo mà ăn thêm đồ béo thường thấy triệu chứng nặng lên chứ không tăng cân.

Quan sát phân

• Là nguồn thông tin hữu ích và miễn phí
• Chú ý màu sắc, độ đặc, mùi
• Chú ý có nổi hay không
• Chú ý tần suất
• Ghi lại thay đổi để kể với bác sĩ

Nhiều người ngại mô tả chi tiết này nhưng nó là thông tin chẩn đoán có giá trị thật.

Những gì nên làm

• Đi khám khi có thay đổi kéo dài
• Không tự chẩn đoán qua mạng
• Không tự kiêng khem hàng loạt món
• Ghi nhật ký ăn uống và triệu chứng
• Mang theo mô tả cụ thể khi đi khám

Kiêng khem hàng loạt món trước khi có chẩn đoán làm bức tranh mờ đi và có thể gây thiếu chất thêm.

Khi nào cần khám sớm

• Thay đổi tính chất phân kéo dài
• Sút cân kèm rối loạn tiêu hoá
• Có máu trong phân
• Đau bụng kéo dài
• Dấu hiệu thiếu máu

Máu trong phân luôn là dấu hiệu cần được khám và không nên chờ xem có tự hết không.

Câu hỏi thường gặp