Có một niềm tin khá phổ biến rằng người gầy thì không phải lo về mỡ máu, đường huyết hay huyết áp. Niềm tin đó tạo ra cảm giác an toàn không có cơ sở.
Cân nặng chỉ là một yếu tố
- Nguy cơ chuyển hoá phụ thuộc vào nhiều thứ
- Di truyền đóng vai trò đáng kể
- Chế độ ăn quan trọng độc lập với cân nặng
- Mức vận động cũng vậy
- Cân nặng thấp không tự động bảo vệ
Hai người cùng cân nặng có thể có hồ sơ chuyển hoá rất khác nhau tuỳ vào những yếu tố còn lại.
Mỡ nội tạng
- Là mỡ quanh các cơ quan trong ổ bụng
- Khác với mỡ dưới da nhìn thấy được
- Liên quan chặt hơn tới vấn đề chuyển hoá
- Không nhìn ra được từ bên ngoài
- Người gầy vẫn có thể có tỷ lệ đáng kể
Đây là lý do ngoại hình không phải công cụ đánh giá nguy cơ chuyển hoá đáng tin.
Vai trò của khối cơ
- Cơ là nơi tiêu thụ đường lớn của cơ thể
- Khối cơ thấp ảnh hưởng tới chuyển hoá đường
- Người gầy ít vận động có thể khối cơ thấp
- Gầy không đồng nghĩa với nhiều cơ
- Tập kháng lực cải thiện được
Người gầy mà ít vận động là nhóm dễ bị bỏ qua nhất vì ngoại hình không gợi ra vấn đề nào.
Chế độ ăn của người gầy
- Không tự động là chế độ ăn lành mạnh
- Có thể nhiều đường và tinh bột tinh chế
- Có thể thiếu rau và chất xơ
- Có thể thiếu đạm
- Ăn ít không đồng nghĩa với ăn đúng
Người gầy thường ít bị khuyên về chế độ ăn nên họ cũng ít nhận được thông tin về dinh dưỡng.
Vì sao điều này ít được nói tới
- Thông điệp y tế công cộng tập trung vào thừa cân
- Người gầy ít được khuyên kiểm tra
- Bản thân họ cũng chủ quan
- Không có dấu hiệu bên ngoài gợi ý
- Dẫn tới phát hiện muộn hơn
Người gầy có vấn đề chuyển hoá thường được phát hiện muộn hơn chỉ vì không ai nghĩ tới việc kiểm tra.
Những gì nên kiểm tra định kỳ
- Huyết áp
- Đường huyết
- Mỡ máu
- Chức năng gan và thận theo chỉ định
- Các chỉ số khác theo khuyến nghị tuổi
Danh sách này giống với người có cân nặng bình thường, vì tiêu chí là tuổi và yếu tố nguy cơ chứ không phải cân nặng.
Yếu tố nguy cơ độc lập với cân nặng
- Tiền sử gia đình
- Hút thuốc
- Ít vận động
- Chế độ ăn nhiều đường và muối
- Căng thẳng kéo dài
- Thiếu ngủ
Người gầy có nhiều yếu tố trong danh sách này vẫn thuộc nhóm cần theo dõi, bất kể con số trên cân.
Vận động với người gầy
- Cần thiết không kém người thừa cân
- Mục tiêu là tăng khối cơ và sức bền
- Tập kháng lực là trọng tâm
- Kết hợp với ăn đủ đạm và đủ năng lượng
- Không cần tập cardio quá nhiều nếu đang muốn tăng cân
Người muốn tăng cân mà tập nhiều bài đốt năng lượng thường thấy khó, nên ưu tiên kháng lực là hợp lý hơn.
Cẩn trọng với cách tăng cân sai
- Ăn nhiều đồ nhiều đường và chất béo xấu
- Tăng cân bằng mỡ chứ không bằng cơ
- Có thể làm xấu thêm các chỉ số chuyển hoá
- Mục tiêu là tăng cân lành mạnh
- Chất lượng quan trọng không kém số lượng
Tăng cân bằng đồ ăn nhanh và nước ngọt có thể làm số trên cân đẹp hơn mà các chỉ số máu xấu đi.
Ở người cao tuổi
- Mối quan hệ giữa cân nặng và sức khoẻ thay đổi
- Khối cơ trở thành yếu tố quan trọng hơn
- Nhẹ cân là bất lợi rõ hơn ở tuổi này
- Vẫn cần theo dõi các chỉ số chuyển hoá
- Cần được đánh giá tổng thể
Ở tuổi cao, câu hỏi chuyển từ cân nặng bao nhiêu sang còn bao nhiêu cơ và chức năng.
Vòng bụng cũng đáng đo ở người gầy
- Vòng bụng phản ánh phần nào lượng mỡ trong ổ bụng
- Có người gầy toàn thân mà vòng bụng vẫn đáng chú ý
- Đo cùng một vị trí và cùng cách mỗi lần
- Theo dõi xu hướng qua thời gian
- Là chỉ số bổ sung chứ không thay thế khám
Người có tay chân gầy mà bụng tích mỡ là kiểu hình dễ bị bỏ qua nhất vì ngoại hình chung vẫn là gầy.
Giấc ngủ và chuyển hoá
- Thiếu ngủ ảnh hưởng tới chuyển hoá đường
- Cũng ảnh hưởng tới hormone điều hoà ăn uống
- Người gầy thiếu ngủ vẫn chịu tác động này
- Ngủ đủ hỗ trợ cả việc tăng cơ
- Là yếu tố ít được tính tới khi bàn về chuyển hoá
Cơ phục hồi và phát triển chủ yếu trong lúc ngủ, nên thiếu ngủ làm hỏng cả nỗ lực tập luyện lẫn ăn uống.
Cách nghĩ đúng
- Cân nặng không phải thước đo sức khoẻ duy nhất
- Người gầy vẫn cần khám định kỳ
- Chế độ ăn và vận động quan trọng độc lập
- Khối cơ đáng được quan tâm
- Đừng để ngoại hình tạo cảm giác an toàn giả
Cảm giác an toàn vì gầy là một trong những lý do khiến nhóm này bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm.
Câu hỏi thường gặp
Người gầy có cần kiểm tra mỡ máu và đường huyết không?
Có. Cân nặng chỉ là một trong nhiều yếu tố, và các chỉ số này có thể bất thường ở người có cân nặng bình thường hoặc thấp.
Mỡ nội tạng là gì và vì sao quan trọng?
Là mỡ nằm quanh các cơ quan trong ổ bụng, khác với mỡ dưới da. Nó liên quan tới các vấn đề chuyển hoá nhiều hơn mỡ dưới da và không nhìn ra được từ bên ngoài.
Vì sao người gầy ít vận động vẫn có nguy cơ?
Vì vận động ảnh hưởng tới chuyển hoá và tới khối cơ độc lập với cân nặng. Người gầy ít vận động có thể có khối cơ thấp và chuyển hoá kém thuận lợi.
Nên kiểm tra những gì?
Khám sức khoẻ định kỳ theo khuyến nghị cho từng độ tuổi, gồm huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các chỉ số khác theo chỉ định của bác sĩ.