Danh sách nguyên nhân gây sút cân khá dài. Bài này điểm qua các nhóm còn lại, không phải để tự chẩn đoán mà để hiểu vì sao bác sĩ hỏi những câu tưởng như không liên quan.
Vấn đề răng miệng
- Đau răng làm ngại nhai
- Răng giả không vừa
- Bệnh nướu
- Nhiễm nấm miệng
- Khô miệng
- Rất thường gặp ở người cao tuổi
Đây là nhóm nguyên nhân dễ xử lý nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất, nên đáng được kiểm tra sớm.
Khó nuốt
- Cảm giác vướng khi nuốt
- Phải uống nước để đẩy thức ăn xuống
- Ho sặc khi ăn uống
- Khó với thức ăn đặc trước rồi tới thức ăn lỏng
- Là dấu hiệu cần được khám sớm
Khó nuốt mới xuất hiện và tăng dần là nhóm triệu chứng không nên theo dõi tại nhà.
Bệnh đường tiêu hoá
- Viêm dạ dày và loét
- Các bệnh viêm ruột
- Không dung nạp một số thành phần thức ăn
- Bệnh lý tuỵ ảnh hưởng tới tiêu hoá
- Thường kèm triệu chứng tiêu hoá rõ
Sút cân kèm đau bụng hoặc thay đổi thói quen đại tiện hướng tới nhóm này và cần thăm dò chuyên khoa.
Bệnh gan và thận
- Ảnh hưởng tới chuyển hoá và tới cảm giác thèm ăn
- Có thể gây buồn nôn
- Bệnh thận mạn ảnh hưởng tới dinh dưỡng
- Thường kèm các dấu hiệu khác
- Phát hiện qua xét nghiệm
Cả hai nhóm này thường diễn tiến âm thầm nên xét nghiệm cơ bản là cách phát hiện chính.
Bệnh tim và phổi mạn tính
- Khó thở làm việc ăn mệt
- Tăng tiêu hao năng lượng cho hô hấp
- Chán ăn
- Sút cân trong nhóm này là dấu hiệu tiên lượng quan trọng
- Cần được chú ý về dinh dưỡng
Người khó thở nặng tiêu hao đáng kể năng lượng chỉ để thở, và đó là phần ít ai nghĩ tới.
Bệnh thần kinh
- Một số bệnh ảnh hưởng tới khả năng nuốt
- Một số ảnh hưởng tới vận động tay khi ăn
- Suy giảm nhận thức làm quên ăn
- Thay đổi khứu giác và vị giác
- Cần hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp
Ở người có suy giảm trí nhớ, việc quên ăn hoặc quên là đã ăn đều xảy ra và cần được theo dõi.
Bệnh lý ác tính
- Là một trong các nguyên nhân cần loại trừ
- Không phải nguyên nhân phổ biến nhất
- Thường kèm các dấu hiệu khác
- Phát hiện sớm thay đổi tiên lượng rất nhiều
- Đây là lý do việc đi khám là cần thiết
Nỗi lo về khả năng này chính là lý do nhiều người trì hoãn đi khám, trong khi đó lại là điều bất lợi nhất.
Các bệnh tự miễn
- Có thể gây viêm kéo dài
- Kèm mệt mỏi và đau khớp
- Có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan
- Triệu chứng thường mơ hồ ở giai đoạn đầu
- Chẩn đoán cần thời gian
Nhóm này thường mất nhiều thời gian để chẩn đoán vì triệu chứng đến từ từ và không đặc hiệu.
Nghiện rượu và chất
- Ảnh hưởng tới ăn uống và hấp thu
- Thay thế bữa ăn bằng rượu
- Ảnh hưởng tới gan
- Thường kèm thiếu vi chất
- Cần được hỏi tới một cách không phán xét
Đây là thông tin người bệnh hay giấu, nên cách hỏi không phán xét quyết định việc có nhận được câu trả lời thật hay không.
Ký sinh trùng đường ruột
- Có thể gây sút cân
- Kèm rối loạn tiêu hoá
- Có thể gây thiếu máu
- Chẩn đoán qua xét nghiệm
- Không tự ý tẩy giun bừa bãi mà nên theo hướng dẫn
Tẩy giun định kỳ theo khuyến nghị là hợp lý, nhưng nó không thay thế việc tìm nguyên nhân khi đã có sút cân rõ.
Vì sao cần đánh giá có hệ thống
- Danh sách nguyên nhân dài
- Nhiều nguyên nhân có triệu chứng chồng lấp
- Tự tra cứu dễ dẫn tới lo lắng sai chỗ
- Bác sĩ đi từ thường gặp tới hiếm gặp
- Theo hướng mà triệu chứng gợi ý
Cách tiếp cận có hệ thống tiết kiệm thời gian hơn nhiều so với việc làm hàng loạt xét nghiệm rời rạc.
Cách nghĩ cân bằng
- Sút cân đáng được tìm nguyên nhân
- Phần lớn nguyên nhân không phải là điều đáng sợ nhất
- Nhiều nguyên nhân xử lý được
- Trì hoãn không làm giảm lo lắng
- Đi khám là cách giải quyết cả về y học lẫn về tâm lý
Sự không biết thường gây lo lắng nhiều hơn chính câu trả lời, nên đi khám sớm có lợi theo cả hai nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Vấn đề răng miệng có thể gây sút cân không?
Có, và đây là nguyên nhân rất thường gặp ở người cao tuổi. Đau răng, răng giả không vừa hoặc bệnh nướu làm việc nhai trở nên khó khăn và lượng ăn giảm rõ.
Khó nuốt có đáng lo không?
Khó nuốt mới xuất hiện, tăng dần, đặc biệt là với thức ăn đặc, là dấu hiệu cần được khám sớm chứ không nên theo dõi tại nhà.
Sút cân có phải luôn liên quan tới ung thư không?
Không. Đây chỉ là một trong nhiều nguyên nhân, và nhiều nguyên nhân khác phổ biến hơn. Nhưng nó nằm trong danh sách cần loại trừ nên việc đi khám là cần thiết.
Nên tiếp cận thế nào cho hợp lý?
Đi khám để được đánh giá có hệ thống thay vì tự tra cứu và tự suy đoán. Bác sĩ sẽ đi từ các nguyên nhân thường gặp tới các nguyên nhân hiếm theo hướng triệu chứng.