Thuốc đang dùng có thể là nguyên nhân

Trong quá trình tìm nguyên nhân sút cân, có một chỗ hay bị bỏ qua dù nó nằm ngay trong tủ thuốc ở nhà. Rất nhiều loại thuốc ảnh hưởng tới ăn uống theo những cách mà người dùng không liên hệ được.

Các cơ chế ảnh hưởng

• Làm giảm cảm giác thèm ăn
• Gây buồn nôn
• Làm khô miệng
• Thay đổi vị giác
• Ảnh hưởng tới tiêu hoá và hấp thu
• Gây mệt mỏi làm ngại ăn

Khô miệng ít được nghĩ tới nhưng nó làm giảm cảm nhận vị rõ rệt, khiến bữa ăn mất hẳn sự hấp dẫn.

Vì sao khó nhận ra liên hệ

• Tác dụng phụ thường xuất hiện dần
• Không trùng với thời điểm bắt đầu dùng thuốc
• Người dùng không nghĩ tới khả năng này
• Đôi khi thuốc đã dùng nhiều năm
• Cơ thể thay đổi nên đáp ứng với thuốc cũng đổi

Điểm cuối đáng chú ý: một loại thuốc dùng ổn định nhiều năm vẫn có thể bắt đầu gây vấn đề khi cơ thể thay đổi.

Khi dùng nhiều thuốc cùng lúc

• Nguy cơ tác dụng phụ tăng theo số lượng
• Tương tác giữa các thuốc
• Khó xác định thuốc nào gây vấn đề
• Phổ biến ở người cao tuổi
• Cần được rà soát định kỳ

Việc rà soát lại toàn bộ danh sách thuốc định kỳ là một phần của chăm sóc tốt mà nhiều người không được làm.

Những gì cần mang theo khi đi khám

• Tất cả thuốc kê đơn đang dùng
• Thuốc không kê đơn tự mua
• Thực phẩm chức năng
• Các sản phẩm thảo dược
• Thuốc bôi và thuốc nhỏ
• Mang cả hộp chứ không chỉ ghi tên

Mang cả hộp thuốc tránh được nhầm lẫn về tên và hàm lượng, điều rất hay xảy ra khi kể từ trí nhớ.

Những gì nên trao đổi

• Thời điểm bắt đầu dùng từng thuốc
• Thời điểm bắt đầu sút cân
• Các thay đổi trong ăn uống
• Cảm giác khi ăn có gì khác không
• Có khô miệng hay buồn nôn không

Sự trùng khớp về thời điểm là manh mối quan trọng nhất để bác sĩ nghĩ tới nguyên nhân do thuốc.

Vai trò của dược sĩ

• Có thể rà soát toàn bộ danh sách thuốc
• Phát hiện tương tác
• Tư vấn về tác dụng phụ
• Gợi ý cách dùng giảm khó chịu
• Là nguồn tư vấn dễ tiếp cận

Nhiều vấn đề được giải quyết chỉ bằng cách đổi thời điểm uống thuốc trong ngày, và dược sĩ là người tư vấn được điều này.

Điều tuyệt đối không nên làm

• Tự ý ngừng thuốc
• Tự giảm liều
• Bỏ thuốc rồi không báo với bác sĩ
• Ngừng đột ngột có thể gây hậu quả nghiêm trọng
• Luôn trao đổi trước khi thay đổi

Với một số nhóm thuốc, ngừng đột ngột nguy hiểm hơn nhiều so với chính tác dụng phụ đang gặp.

Những hướng xử lý có thể có

• Đổi sang thuốc khác cùng nhóm
• Điều chỉnh liều
• Đổi thời điểm dùng trong ngày
• Thêm biện pháp hỗ trợ giảm tác dụng phụ
• Cân nhắc dừng nếu không còn cần thiết

Điểm cuối cũng là một khả năng thật: một số thuốc được kê từ lâu mà chỉ định ban đầu đã không còn.

Xử lý khô miệng

• Uống nước thường xuyên trong bữa
• Ngậm nước trước khi ăn
• Món ăn có nước sốt dễ nuốt hơn
• Giữ vệ sinh răng miệng tốt
• Trao đổi với dược sĩ về sản phẩm hỗ trợ

Khô miệng kéo dài còn ảnh hưởng tới răng nên nó đáng được xử lý chứ không chỉ chịu đựng.

Xử lý buồn nôn

• Ăn nhiều bữa nhỏ
• Tránh món có mùi mạnh
• Ăn nguội đôi khi dễ chịu hơn ăn nóng
• Đổi thời điểm uống thuốc theo tư vấn
• Báo với bác sĩ nếu kéo dài

Món nguội ít mùi hơn nên dễ ăn hơn với người đang buồn nôn, đây là mẹo đơn giản mà hiệu quả.

Xử lý thay đổi vị giác

• Thử các món khác với món quen
• Dùng thảo mộc và gia vị thơm
• Thay đổi nhiệt độ món ăn
• Chú ý tới kết cấu để bù cho vị
• Giữ vệ sinh răng miệng

Khi vị giác thay đổi, việc bám vào các món yêu thích cũ thường gây thất vọng, nên thử món mới lại dễ hơn.

Với người cao tuổi

• Thường dùng nhiều thuốc cùng lúc
• Nguy cơ tác dụng phụ cao hơn
• Sút cân do thuốc khá thường gặp
• Nên được rà soát thuốc định kỳ
• Người nhà nên tham gia vào việc này

Rà soát lại toàn bộ thuốc mỗi khi tình trạng thay đổi là việc nên trở thành thói quen với người cao tuổi.

Cách nghĩ thực tế

• Thuốc là nguyên nhân dễ kiểm tra nhất
• Nhưng lại hay bị bỏ qua nhất
• Luôn nêu vấn đề này khi đi khám
• Không tự ý thay đổi
• Dược sĩ là nguồn tư vấn sẵn có

Một câu hỏi đơn giản là liệu có thuốc nào trong số này ảnh hưởng tới ăn uống của tôi không đáng được đặt ra mỗi lần khám.

Câu hỏi thường gặp