Thiếu vi chất ở người gầy — những dấu hiệu dễ bỏ qua

Khi nói về người gầy, người ta tập trung vào con số trên cân. Nhưng phần đáng lo hơn thường là những thứ không nhìn thấy được, tức là các vi chất mà cơ thể cần với lượng nhỏ nhưng không thể thiếu.

Vì sao người gầy dễ thiếu

• Ăn ít thì tổng lượng vi chất cũng ít
• Ăn ít thường đi kèm ăn ít đa dạng
• Chế độ ăn đơn điệu thiếu nhiều nhóm
• Nếu có vấn đề hấp thu thì càng nặng
• Nhu cầu vi chất không giảm theo cân nặng

Điểm cuối quan trọng: người gầy vẫn cần lượng vi chất tương đương người có cân nặng bình thường.

Thiếu sắt

• Mệt mỏi kéo dài
• Da và niêm mạc nhợt
• Chóng mặt, khó thở khi gắng sức
• Móng tay dễ gãy
• Rụng tóc
• Đôi khi thèm ăn những thứ không phải thức ăn

Dấu hiệu cuối là biểu hiện khá đặc trưng mà nhiều người không biết là liên quan tới thiếu sắt.

Thiếu kẽm

• Vết thương lâu lành
• Thay đổi vị giác
• Rụng tóc
• Hay bị nhiễm trùng
• Chán ăn, tạo vòng lặp làm nặng thêm

Vòng lặp ở dòng cuối đáng chú ý: thiếu kẽm gây chán ăn, mà chán ăn lại làm thiếu kẽm nặng hơn.

Thiếu vitamin nhóm B

• Mệt mỏi
• Viêm góc miệng, viêm lưỡi
• Tê bì tay chân với một số loại
• Ảnh hưởng tới tạo máu
• Người ăn chay nghiêm ngặt cần chú ý riêng

Người ăn chay hoàn toàn cần được tư vấn cụ thể vì một số vi chất chủ yếu có trong thực phẩm động vật.

Thiếu vitamin D

• Liên quan tới sức khoẻ xương
• Có thể gây đau cơ mơ hồ
• Phụ thuộc vào tiếp xúc ánh nắng
• Người ít ra ngoài có nguy cơ cao hơn
• Cần xét nghiệm để xác định

Với người gầy vốn đã có nguy cơ về mật độ xương, đây là vi chất đáng được chú ý hơn.

Thiếu canxi

• Liên quan tới xương và răng
• Thường ít triệu chứng ở giai đoạn đầu
• Người không dùng sữa cần nguồn thay thế
• Kết hợp với vitamin D và vận động chịu lực
• Quan trọng với người nhẹ cân

Người bỏ sữa vì không dung nạp cần tìm nguồn canxi thay thế chứ không nên bỏ trống chỗ đó.

Vì sao các dấu hiệu dễ bị bỏ qua

• Triệu chứng mơ hồ và không đặc hiệu
• Dễ quy cho mệt mỏi hay thiếu ngủ
• Diễn tiến từ từ
• Không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu
• Nhiều vi chất thiếu cùng lúc làm bức tranh phức tạp

Mệt mỏi là triệu chứng của gần như mọi thứ, nên nó ít khi dẫn người ta tới suy nghĩ về vi chất.

Cách xác định

• Bằng khám và xét nghiệm theo chỉ định
• Không đoán qua triệu chứng
• Không tự đặt xét nghiệm hàng loạt
• Bác sĩ chọn xét nghiệm theo hướng nghi ngờ
• Kết quả cần được đọc trong bối cảnh

Xét nghiệm hàng loạt không có định hướng thường tốn kém mà cho ra nhiều kết quả khó diễn giải.

Nguyên tắc bổ sung an toàn

• Bổ sung theo chỉ định chứ không theo quảng cáo
• Liều cao một số vi chất có thể gây hại
• Một số vi chất cạnh tranh hấp thu với nhau
• Thời điểm uống ảnh hưởng tới hấp thu
• Hỏi dược sĩ về cách dùng

Uống nhiều loại bổ sung cùng lúc có thể làm giảm hấp thu của chính chúng, nên cách dùng quan trọng không kém liều.

Thực phẩm vẫn là ưu tiên

• Vi chất từ thực phẩm đi kèm nhiều thành phần khác
• Ít nguy cơ quá liều
• Đa dạng thực phẩm bao phủ được nhiều nhóm
• Bổ sung chỉ là biện pháp hỗ trợ
• Không thay thế được chế độ ăn

Viên bổ sung giải quyết được một thiếu hụt cụ thể nhưng không thay được vai trò của một bữa ăn đa dạng.

Với người gầy cụ thể

• Tăng mật độ dinh dưỡng của bữa ăn
• Thêm hạt, trứng, các loại đậu
• Đa dạng màu sắc rau củ
• Không bỏ nhóm thực phẩm nào nếu không cần thiết
• Bữa phụ cũng nên có giá trị dinh dưỡng

Với người ăn được ít, mỗi miếng đều nên mang giá trị dinh dưỡng chứ không chỉ mang năng lượng rỗng.

Khi nào cần đi khám

• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân
• Rụng tóc nhiều
• Da xanh, chóng mặt
• Vết thương lâu lành
• Hay bị nhiễm trùng
• Chế độ ăn hạn chế nhiều nhóm thực phẩm

Người đang phải kiêng nhiều nhóm thực phẩm nên được đánh giá dinh dưỡng chủ động chứ không chờ tới khi có triệu chứng.

Câu hỏi thường gặp