Với người có cảm giác thèm ăn bình thường, lời khuyên ăn nhiều hơn là dễ thực hiện. Với người đã mất cảm giác đó, mỗi bữa ăn là một việc phải cố gắng, và cần cách tiếp cận khác.
Ăn theo lịch thay vì theo cảm giác
- Đặt giờ cố định cho các bữa
- Đặt lịch nhắc nếu cần
- Không chờ tới khi thấy đói
- Với người chán ăn thì cảm giác đói có thể không tới
- Đây là thay đổi quan trọng nhất
Chuyển từ ăn khi đói sang ăn theo giờ là bước đầu tiên và thường hiệu quả nhất.
Phần nhỏ và đẹp mắt
- Đĩa lớn đầy thức ăn gây áp lực
- Phần nhỏ trông dễ hoàn thành hơn
- Có thể lấy thêm nếu muốn
- Bày biện hấp dẫn kích thích sự thèm ăn
- Đa dạng màu sắc có ích
Một đĩa đầy ụ có thể làm người chán ăn bỏ cuộc trước khi bắt đầu.
Món nguội và ít mùi
- Món nóng bốc nhiều mùi hơn
- Mùi mạnh gây khó chịu khi chán ăn
- Món nguội hoặc mát thường dễ vào hơn
- Sữa chua, trái cây, bánh mì
- Thông gió khu vực nấu ăn
Người buồn nôn hoặc chán ăn thường chịu được món nguội tốt hơn nhiều so với món vừa nấu xong còn bốc hơi.
Đồ uống dinh dưỡng
- Dễ vào hơn thức ăn đặc
- Sữa, sinh tố, sữa đậu nành
- Không đòi hỏi nhai
- Có thể uống từ từ
- Cung cấp năng lượng và dinh dưỡng thật
Khi ăn trở nên quá khó, uống là cách đưa dinh dưỡng vào mà tốn ít công sức nhất.
Tăng mật độ mỗi miếng
- Khi ăn được ít thì mỗi miếng phải có giá trị
- Thêm dầu, phô mai, trứng vào món
- Tránh món chỉ có nước như canh loãng
- Tránh đồ uống không có dinh dưỡng
- Chọn món đậm đặc thay vì nhiều thể tích
Với người ăn được vài thìa, một thìa cháo đặc có trứng đáng giá hơn nhiều một bát canh loãng.
Điều chỉnh môi trường ăn
- Không khí thoáng, không có mùi khó chịu
- Không vội vã
- Ăn cùng người khác nếu họ muốn
- Không bàn chuyện căng thẳng
- Tivi và điện thoại có thể gây phân tâm hoặc giúp tuỳ người
Với một số người, xem gì đó nhẹ nhàng trong bữa giúp họ ăn được nhiều hơn vì bớt tập trung vào việc ăn.
Vệ sinh răng miệng
- Khô miệng và vị lạ trong miệng làm mất ngon
- Súc miệng trước bữa ăn
- Giữ răng miệng sạch
- Kiểm tra nấm miệng nếu nghi ngờ
- Xử lý vấn đề răng nếu có
Súc miệng trước bữa là việc nhỏ mà cải thiện đáng kể cảm nhận vị ở người đang chán ăn.
Vận động nhẹ
- Đi bộ ngắn trước bữa có thể giúp
- Kích thích cảm giác thèm ăn ở một số người
- Không tập nặng ngay trước bữa
- Vận động đều đặn có ích lâu dài
- Tuỳ vào sức của từng người
Với người nằm nhiều, chỉ cần ngồi dậy và đi lại một chút trước bữa đã có thể thay đổi cảm giác.
Những gì nên tránh
- Ép ăn
- Bình luận về lượng ăn
- Bày phần quá lớn
- Nấu món có mùi quá mạnh
- Cho uống nhiều trước bữa
- Biến bữa ăn thành cuộc đấu tranh
Mỗi lần bữa ăn thành cuộc tranh cãi là một lần làm ác cảm với việc ăn tăng thêm.
Vai trò của người chăm sóc
- Kiên nhẫn và không thúc giục
- Chuẩn bị nhiều lựa chọn nhỏ
- Ghi lại những gì họ ăn được
- Báo với bác sĩ nếu tình trạng xấu đi
- Chăm sóc cả sức khoẻ của chính mình
Ghi lại những món mà người bệnh ăn được giúp tìm ra quy luật và tránh phải đoán mỗi bữa.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Chán ăn kéo dài quá vài tuần
- Kèm sút cân rõ
- Kèm các triệu chứng khác
- Liên quan tới tâm trạng
- Không ăn uống được gì trong nhiều ngày
Có các hình thức hỗ trợ dinh dưỡng chuyên biệt cho trường hợp nặng, và chúng nên được cân nhắc sớm chứ không để tới cùng.
Cho người bệnh được chọn
- Đưa hai ba lựa chọn thay vì quyết định thay
- Hỏi họ muốn ăn gì hôm nay
- Tôn trọng khi họ từ chối một món
- Cảm giác có quyền chọn làm giảm áp lực
- Món họ tự chọn thường được ăn nhiều hơn
Với người đang ốm và mất nhiều quyền kiểm soát, việc được chọn bữa ăn của mình có ý nghĩa vượt ra ngoài chuyện dinh dưỡng.
Ghi lại lượng ăn thực tế
- Ghi những gì ăn được trong ngày
- Không cần chính xác tuyệt đối
- Đủ để thấy xu hướng tăng hay giảm
- Là thông tin quý khi đi khám
- Giúp phát hiện sớm khi tình trạng xấu đi
Người chăm sóc thường cảm thấy người bệnh ăn rất ít mà không nói được cụ thể, và bản ghi giải quyết đúng chỗ đó.
Cách nghĩ thực tế
- Chán ăn là triệu chứng chứ không phải lười ăn
- Ăn theo lịch thay vì theo cảm giác
- Mỗi miếng cần có giá trị
- Tạo điều kiện thay vì ép buộc
- Tìm nguyên nhân song song với xoay xở hằng ngày
Xoay xở với bữa ăn hằng ngày là việc cần làm ngay, nhưng nó không thay thế việc tìm ra vì sao lại chán ăn.
Câu hỏi thường gặp
Nên làm gì khi không thấy đói?
Ăn theo lịch thay vì theo cảm giác. Đặt giờ cố định cho các bữa nhỏ, vì chờ tới khi thấy đói có thể là chờ mãi không tới.
Món nào dễ ăn khi chán ăn?
Món nguội hoặc mát ít mùi hơn món nóng nên thường dễ vào hơn. Đồ uống dinh dưỡng, sữa chua, sinh tố cũng dễ hơn thức ăn đặc.
Có nên ép người chán ăn không?
Không. Ép ăn làm tăng ác cảm và thường phản tác dụng. Bày phần nhỏ, cho lựa chọn và giữ không khí nhẹ nhàng hiệu quả hơn.
Khi nào cần đi khám?
Khi chán ăn kéo dài quá vài tuần, khi kèm sút cân, khi kèm các triệu chứng khác, hoặc khi nó liên quan tới tâm trạng.